Skip to content
Aranya Kand · Verse 20

Aranya Kand Verse 20

अरण्यकाण्ड · शूर्पणखा-प्रसंग एवं खर-दूषण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
तिन्ह के आयुध तिल सम करि काटे रघुबीर।
      तानि सरासन श्रवन लगि पुनि छाँड़े निज तीर ॥ १९(ख) ॥

 छं.  तब चले जान बबान कराल। फुंकरत जनु बहु ब्याल ॥
      कोपेउ समर श्रीराम। चले बिसिख निसित निकाम ॥
      अवलोकि खरतर तीर। मुरि चले निसिचर बीर ॥
      भए क्रुद्ध तीनिउ भाइ। जो भागि रन ते जाइ ॥
      तेहि बधब हम निज पानि। फिरे मरन मन महुँ ठानि ॥
      आयुध अनेक प्रकार। सनमुख ते करहिं प्रहार ॥
      रिपु परम कोपे जानि। प्रभु धनुष सर संधानि ॥
      छाँड़े बिपुल नाराच। लगे कटन बिकट पिसाच ॥
      उर सीस भुज कर चरन। जहँ तहँ लगे महि परन ॥
      चिक्करत लागत बान। धर परत कुधर समान ॥
      भट कटत तन सत खंड। पुनि उठत करि पाषंड ॥
      नभ उड़त बहु भुज मुंड। बिनु मौलि धावत रुंड ॥
      खग कंक काक सृगाल। कटकटहिं कठिन कराल ॥

 छं.  कटकटहिं ज़ंबुक भूत प्रेत पिसाच खर्पर संचहीं।
      बेताल बीर कपाल ताल बजाइ जोगिनि नंचहीं ॥
      रघुबीर बान प्रचंड खंडहिं भटन्ह के उर भुज सिरा।
      जहँ तहँ परहिं उठि लरहिं धर धरु धरु करहिं भयकर गिरा ॥
      अंतावरीं गहि उड़त गीध पिसाच कर गहि धावहीं ॥
      संग्राम पुर बासी मनहुँ बहु बाल गुड़ी उड़ावहीं ॥
      मारे पछारे उर बिदारे बिपुल भट कहँरत परे।
      अवलोकि निज दल बिकल भट तिसिरादि खर दूषन फिरे ॥
      सर सक्ति तोमर परसु सूल कृपान एकहि बारहीं।
      करि कोप श्रीरघुबीर पर अगनित निसाचर डारहीं ॥
      प्रभु निमिष महुँ रिपु सर निवारि पचारि डारे सायका।
      दस दस बिसिख उर माझ मारे सकल निसिचर नायका ॥
      महि परत उठि भट भिरत मरत न करत माया अति घनी।
      सुर डरत चौदह सहस प्रेत बिलोकि एक अवध धनी ॥
      सुर मुनि सभय प्रभु देखि मायानाथ अति कौतुक कर् यो।
      देखहि परसपर राम करि संग्राम रिपुदल लरि मर् यो ॥
दो.  राम राम कहि तनु तजहिं पावहिं पद निर्बान।
      करि उपाय रिपु मारे छन महुँ कृपानिधान ॥ २०(क) ॥
Roman (IAST)
tinha ke āyudha tila sama kari kāṭe raghubīra|
      tāni sarāsana śravana lagi puni chā~ḍa़e nija tīra || 19(kha) ||

 chaṃ.  taba cale jāna babāna karāla| phuṃkarata janu bahu byāla ||
      kopeu samara śrīrāma| cale bisikha nisita nikāma ||
      avaloki kharatara tīra| muri cale nisicara bīra ||
      bhae kruddha tīniu bhāi| jo bhāgi rana te jāi ||
      tehi badhaba hama nija pāni| phire marana mana mahu~ ṭhāni ||
      āyudha aneka prakāra| sanamukha te karahiṃ prahāra ||
      ripu parama kope jāni| prabhu dhanuṣa sara saṃdhāni ||
      chā~ḍa़e bipula nārāca| lage kaṭana bikaṭa pisāca ||
      ura sīsa bhuja kara carana| jaha~ taha~ lage mahi parana ||
      cikkarata lāgata bāna| dhara parata kudhara samāna ||
      bhaṭa kaṭata tana sata khaṃḍa| puni uṭhata kari pāṣaṃḍa ||
      nabha uḍa़ta bahu bhuja muṃḍa| binu mauli dhāvata ruṃḍa ||
      khaga kaṃka kāka sṛgāla| kaṭakaṭahiṃ kaṭhina karāla ||

 chaṃ.  kaṭakaṭahiṃ ja़ṃbuka bhūta preta pisāca kharpara saṃcahīṃ|
      betāla bīra kapāla tāla bajāi jogini naṃcahīṃ ||
      raghubīra bāna pracaṃḍa khaṃḍahiṃ bhaṭanha ke ura bhuja sirā|
      jaha~ taha~ parahiṃ uṭhi larahiṃ dhara dharu dharu karahiṃ bhayakara girā ||
      aṃtāvarīṃ gahi uḍa़ta gīdha pisāca kara gahi dhāvahīṃ ||
      saṃgrāma pura bāsī manahu~ bahu bāla guḍa़ī uḍa़āvahīṃ ||
      māre pachāre ura bidāre bipula bhaṭa kaha~rata pare|
      avaloki nija dala bikala bhaṭa tisirādi khara dūṣana phire ||
      sara sakti tomara parasu sūla kṛpāna ekahi bārahīṃ|
      kari kopa śrīraghubīra para aganita nisācara ḍārahīṃ ||
      prabhu nimiṣa mahu~ ripu sara nivāri pacāri ḍāre sāyakā|
      dasa dasa bisikha ura mājha māre sakala nisicara nāyakā ||
      mahi parata uṭhi bhaṭa bhirata marata na karata māyā ati ghanī|
      sura ḍarata caudaha sahasa preta biloki eka avadha dhanī ||
      sura muni sabhaya prabhu dekhi māyānātha ati kautuka kar yo|
      dekhahi parasapara rāma kari saṃgrāma ripudala lari mar yo ||
do.  rāma rāma kahi tanu tajahiṃ pāvahiṃ pada nirbāna|
      kari upāya ripu māre chana mahu~ kṛpānidhāna || 20(ka) ||
Simple transliteration
tinha ke ayudha tila sama kari kate raghubira
      tani sarasana shravana lagi puni cha~da़e nija tira  19(kha) 

 cham.  taba cale jana babana karala phumkarata janu bahu byala 
      kopeu samara shrirama cale bisikha nisita nikama 
      avaloki kharatara tira muri cale nisicara bira 
      bhae kruddha tiniu bhai jo bhagi rana te jai 
      tehi badhaba hama nija pani phire marana mana mahu~ thani 
      ayudha aneka prakara sanamukha te karahim prahara 
      ripu parama kope jani prabhu dhanusha sara samdhani 
      cha~da़e bipula naraca lage katana bikata pisaca 
      ura sisa bhuja kara carana jaha~ taha~ lage mahi parana 
      cikkarata lagata bana dhara parata kudhara samana 
      bhata katata tana sata khamda puni uthata kari pashamda 
      nabha uda़ta bahu bhuja mumda binu mauli dhavata rumda 
      khaga kamka kaka srigala katakatahim kathina karala 

 cham.  katakatahim ja़mbuka bhuta preta pisaca kharpara samcahim
      betala bira kapala tala bajai jogini namcahim 
      raghubira bana pracamda khamdahim bhatanha ke ura bhuja sira
      jaha~ taha~ parahim uthi larahim dhara dharu dharu karahim bhayakara gira 
      amtavarim gahi uda़ta gidha pisaca kara gahi dhavahim 
      samgrama pura basi manahu~ bahu bala guda़i uda़avahim 
      mare pachare ura bidare bipula bhata kaha~rata pare
      avaloki nija dala bikala bhata tisiradi khara dushana phire 
      sara sakti tomara parasu sula kripana ekahi barahim
      kari kopa shriraghubira para aganita nisacara darahim 
      prabhu nimisha mahu~ ripu sara nivari pacari dare sayaka
      dasa dasa bisikha ura majha mare sakala nisicara nayaka 
      mahi parata uthi bhata bhirata marata na karata maya ati ghani
      sura darata caudaha sahasa preta biloki eka avadha dhani 
      sura muni sabhaya prabhu dekhi mayanatha ati kautuka kar yo
      dekhahi parasapara rama kari samgrama ripudala lari mar yo 
do.  rama rama kahi tanu tajahim pavahim pada nirbana
      kari upaya ripu mare chana mahu~ kripanidhana  20(ka) 
Meaning (English)

Ram cut down all the weapons hurled at him as if they were straws and released his own arrows drawn to the ear. A tremendous scene unfolded on the battlefield — severed trunks rose and continued fighting, arms and heads flew through the air; Ram struck each of the demon commanders including Khar, Dushan and Trishira with ten arrows each and in moments annihilated the entire army of fourteen thousand. Since they all uttered Ram's name at the moment of death, even these demons attained the state of liberation.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम ने राक्षसों के सभी अस्त्रों को तिल के बराबर काट डाला और अपने बाण कानों तक खींचकर छोड़े। रणभूमि में प्रचंड दृश्य उपस्थित हुआ — कटे हुए धड़ उठकर लड़ते रहे, आकाश में भुजाएँ और मुंड उड़ने लगे; खर, दूषण और तिसिरा सहित सभी चौदह हजार राक्षस नायकों को राम ने एक-एक पर दस-दस बाण मारे और पल भर में सारी सेना का संहार कर दिया। राम-नाम लेते हुए प्राण त्यागने के कारण वे सभी निर्वाण-पद को प्राप्त हुए।

About this verse

This is verse 20 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shurpanakha & Khar-Dushan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 20: tinha ke ayudha tila sama kari — Meaning | VedKosh