Skip to content
Aranya Kand · Verse 19

Aranya Kand Verse 19

अरण्यकाण्ड · शूर्पणखा-प्रसंग एवं खर-दूषण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
प्रभु बिलोकि सर सकहिं न डारी। थकित भई रजनीचर धारी ॥
सचिव बोलि बोले खर दूषन। यह कोउ नृपबालक नर भूषन ॥
नाग असुर सुर नर मुनि जेते। देखे जिते हते हम केते ॥
हम भरि जन्म सुनहु सब भाई। देखी नहिं असि सुंदरताई ॥
जद्यपि भगिनी कीन्ह कुरूपा। बध लायक नहिं पुरुष अनूपा ॥
देहु तुरत निज नारि दुराई। जीअत भवन जाहु द्वौ भाई ॥
मोर कहा तुम्ह ताहि सुनावहु। तासु बचन सुनि आतुर आवहु ॥
दूतन्ह कहा राम सन जाई। सुनत राम बोले मुसकाई ॥
हम छत्री मृगया बन करहीं। तुम्ह से खल मृग खौजत फिरहीं ॥
रिपु बलवंत देखि नहिं डरहीं। एक बार कालहु सन लरहीं ॥
जद्यपि मनुज दनुज कुल घालक। मुनि पालक खल सालक बालक ॥
जौं न होइ बल घर फिरि जाहू। समर बिमुख मैं हतउँ न काहू ॥
रन चढ़ि करिअ कपट चतुराई। रिपु पर कृपा परम कदराई ॥
दूतन्ह जाइ तुरत सब कहेऊ। सुनि खर दूषन उर अति दहेऊ ॥
 छं.  उर दहेउ कहेउ कि धरहु धाए बिकट भट रजनीचरा।
 सर चाप तोमर सक्ति सूल कृपान परिघ परसु धरा ॥
 प्रभु कीन्ह धनुष टकोर प्रथम कठोर घोर भयावहा।
 भए बधिर ब्याकुल जातुधान न ग्यान तेहि अवसर रहा ॥
दो.  सावधान होइ धाए जानि सबल आराति।
      लागे बरषन राम पर अस्त्र सस्त्र बहु भाँति ॥ १९(क) ॥
Roman (IAST)
prabhu biloki sara sakahiṃ na ḍārī| thakita bhaī rajanīcara dhārī ||
saciva boli bole khara dūṣana| yaha kou nṛpabālaka nara bhūṣana ||
nāga asura sura nara muni jete| dekhe jite hate hama kete ||
hama bhari janma sunahu saba bhāī| dekhī nahiṃ asi suṃdaratāī ||
jadyapi bhaginī kīnha kurūpā| badha lāyaka nahiṃ puruṣa anūpā ||
dehu turata nija nāri durāī| jīata bhavana jāhu dvau bhāī ||
mora kahā tumha tāhi sunāvahu| tāsu bacana suni ātura āvahu ||
dūtanha kahā rāma sana jāī| sunata rāma bole musakāī ||
hama chatrī mṛgayā bana karahīṃ| tumha se khala mṛga khaujata phirahīṃ ||
ripu balavaṃta dekhi nahiṃ ḍarahīṃ| eka bāra kālahu sana larahīṃ ||
jadyapi manuja danuja kula ghālaka| muni pālaka khala sālaka bālaka ||
jauṃ na hoi bala ghara phiri jāhū| samara bimukha maiṃ hatau~ na kāhū ||
rana caḍha़i karia kapaṭa caturāī| ripu para kṛpā parama kadarāī ||
dūtanha jāi turata saba kaheū| suni khara dūṣana ura ati daheū ||
 chaṃ.  ura daheu kaheu ki dharahu dhāe bikaṭa bhaṭa rajanīcarā|
 sara cāpa tomara sakti sūla kṛpāna parigha parasu dharā ||
 prabhu kīnha dhanuṣa ṭakora prathama kaṭhora ghora bhayāvahā|
 bhae badhira byākula jātudhāna na gyāna tehi avasara rahā ||
do.  sāvadhāna hoi dhāe jāni sabala ārāti|
      lāge baraṣana rāma para astra sastra bahu bhā~ti || 19(ka) ||
Simple transliteration
prabhu biloki sara sakahim na dari thakita bhai rajanicara dhari 
saciva boli bole khara dushana yaha kou nripabalaka nara bhushana 
naga asura sura nara muni jete dekhe jite hate hama kete 
hama bhari janma sunahu saba bhai dekhi nahim asi sumdaratai 
jadyapi bhagini kinha kurupa badha layaka nahim purusha anupa 
dehu turata nija nari durai jiata bhavana jahu dvau bhai 
mora kaha tumha tahi sunavahu tasu bacana suni atura avahu 
dutanha kaha rama sana jai sunata rama bole musakai 
hama chatri mrigaya bana karahim tumha se khala mriga khaujata phirahim 
ripu balavamta dekhi nahim darahim eka bara kalahu sana larahim 
jadyapi manuja danuja kula ghalaka muni palaka khala salaka balaka 
jaum na hoi bala ghara phiri jahu samara bimukha maim hatau~ na kahu 
rana cadha़i karia kapata caturai ripu para kripa parama kadarai 
dutanha jai turata saba kaheu suni khara dushana ura ati daheu 
 cham.  ura daheu kaheu ki dharahu dhae bikata bhata rajanicara
 sara capa tomara sakti sula kripana parigha parasu dhara 
 prabhu kinha dhanusha takora prathama kathora ghora bhayavaha
 bhae badhira byakula jatudhana na gyana tehi avasara raha 
do.  savadhana hoi dhae jani sabala arati
      lage barashana rama para astra sastra bahu bha~ti  19(ka) 
Meaning (English)

Stunned by Ram's radiant form, the demon warriors hesitated to release their arrows; Khar and Dushan then sent envoys asking Ram to surrender Sita and depart alive. Ram replied with a smile that as Kshatriyas they hunt wicked beasts in the forest and do not flinch before a powerful enemy, and that he would gladly fight even Death himself once. When the envoys reported this back, Khar and Dushan burned with rage and unleashed their ferocious army upon Ram; with the first thunderous twang of his bow Ram deafened and bewildered the entire demon host.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम का तेजस्वी रूप देखकर राक्षस-योद्धा बाण छोड़ने में अटक गए; तब खर-दूषण ने दूतों द्वारा राम को सीता सौंपने का संदेश भेजा। राम ने हँसते हुए उत्तर दिया कि वे क्षत्रिय हैं और दुष्ट रूपी मृगों का शिकार करने वन में आए हैं, और वे शत्रु की शक्ति देखकर भयभीत नहीं होते। खर-दूषण क्रोधित होकर अपनी विकराल सेना सहित प्रचंड रूप से टूट पड़े और अस्त्र-शस्त्र बरसाने लगे; राम ने धनुष की टंकार से सबको बधिर और व्याकुल कर दिया।

About this verse

This is verse 19 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shurpanakha & Khar-Dushan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 19: prabhu biloki sara sakahim na dari — Meaning | VedKosh