Skip to content
Aranya Kand · Verse 18

Aranya Kand Verse 18

अरण्यकाण्ड · शूर्पणखा-प्रसंग एवं खर-दूषण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
नाक कान बिनु भइ बिकरारा। जनु स्त्रव सैल गैरु कै धारा ॥
खर दूषन पहिं गइ बिलपाता। धिग धिग तव पौरुष बल भ्राता ॥
तेहि पूछा सब कहेसि बुझाई। जातुधान सुनि सेन बनाई ॥
धाए निसिचर निकर बरूथा। जनु सपच्छ कज्जल गिरि जूथा ॥
नाना बाहन नानाकारा। नानायुध धर घोर अपारा ॥
सुपनखा आगें करि लीनी। असुभ रूप श्रुति नासा हीनी ॥
असगुन अमित होहिं भयकारी। गनहिं न मृत्यु बिबस सब झारी ॥
गर्जहि तर्जहिं गगन उड़ाहीं। देखि कटकु भट अति हरषाहीं ॥
कोउ कह जिअत धरहु द्वौ भाई। धरि मारहु तिय लेहु छड़ाई ॥
धूरि पूरि नभ मंडल रहा। राम बोलाइ अनुज सन कहा ॥
लै जानकिहि जाहु गिरि कंदर। आवा निसिचर कटकु भयंकर ॥
रहेहु सजग सुनि प्रभु कै बानी। चले सहित श्री सर धनु पानी ॥
देखि राम रिपुदल चलि आवा। बिहसि कठिन कोदंड चढ़ावा ॥

 छं.  कोदंड कठिन चढ़ाइ सिर जट जूट बाँधत सोह क्यों।
      मरकत सयल पर लरत दामिनि कोटि सों जुग भुजग ज्यों ॥
      कटि कसि निषंग बिसाल भुज गहि चाप बिसिख सुधारि कै ॥
      चितवत मनहुँ मृगराज प्रभु गजराज घटा निहारि कै ॥
सो.  आइ गए बगमेल धरहु धरहु धावत सुभट।
      जथा बिलोकि अकेल बाल रबिहि घेरत दनुज ॥ १८ ॥
Roman (IAST)
nāka kāna binu bhai bikarārā| janu strava saila gairu kai dhārā ||
khara dūṣana pahiṃ gai bilapātā| dhiga dhiga tava pauruṣa bala bhrātā ||
tehi pūchā saba kahesi bujhāī| jātudhāna suni sena banāī ||
dhāe nisicara nikara barūthā| janu sapaccha kajjala giri jūthā ||
nānā bāhana nānākārā| nānāyudha dhara ghora apārā ||
supanakhā āgeṃ kari līnī| asubha rūpa śruti nāsā hīnī ||
asaguna amita hohiṃ bhayakārī| ganahiṃ na mṛtyu bibasa saba jhārī ||
garjahi tarjahiṃ gagana uḍa़āhīṃ| dekhi kaṭaku bhaṭa ati haraṣāhīṃ ||
kou kaha jiata dharahu dvau bhāī| dhari mārahu tiya lehu chaḍa़āī ||
dhūri pūri nabha maṃḍala rahā| rāma bolāi anuja sana kahā ||
lai jānakihi jāhu giri kaṃdara| āvā nisicara kaṭaku bhayaṃkara ||
rahehu sajaga suni prabhu kai bānī| cale sahita śrī sara dhanu pānī ||
dekhi rāma ripudala cali āvā| bihasi kaṭhina kodaṃḍa caḍha़āvā ||

 chaṃ.  kodaṃḍa kaṭhina caḍha़āi sira jaṭa jūṭa bā~dhata soha kyoṃ|
      marakata sayala para larata dāmini koṭi soṃ juga bhujaga jyoṃ ||
      kaṭi kasi niṣaṃga bisāla bhuja gahi cāpa bisikha sudhāri kai ||
      citavata manahu~ mṛgarāja prabhu gajarāja ghaṭā nihāri kai ||
so.  āi gae bagamela dharahu dharahu dhāvata subhaṭa|
      jathā biloki akela bāla rabihi gherata danuja || 18 ||
Simple transliteration
naka kana binu bhai bikarara janu strava saila gairu kai dhara 
khara dushana pahim gai bilapata dhiga dhiga tava paurusha bala bhrata 
tehi pucha saba kahesi bujhai jatudhana suni sena banai 
dhae nisicara nikara barutha janu sapaccha kajjala giri jutha 
nana bahana nanakara nanayudha dhara ghora apara 
supanakha agem kari lini asubha rupa shruti nasa hini 
asaguna amita hohim bhayakari ganahim na mrityu bibasa saba jhari 
garjahi tarjahim gagana uda़ahim dekhi kataku bhata ati harashahim 
kou kaha jiata dharahu dvau bhai dhari marahu tiya lehu chada़ai 
dhuri puri nabha mamdala raha rama bolai anuja sana kaha 
lai janakihi jahu giri kamdara ava nisicara kataku bhayamkara 
rahehu sajaga suni prabhu kai bani cale sahita shri sara dhanu pani 
dekhi rama ripudala cali ava bihasi kathina kodamda cadha़ava 

 cham.  kodamda kathina cadha़ai sira jata juta ba~dhata soha kyom
      marakata sayala para larata damini koti som juga bhujaga jyom 
      kati kasi nishamga bisala bhuja gahi capa bisikha sudhari kai 
      citavata manahu~ mrigaraja prabhu gajaraja ghata nihari kai 
so.  ai gae bagamela dharahu dharahu dhavata subhata
      jatha biloki akela bala rabihi gherata danuja  18 
Meaning (English)

Shurpanakha, hideous after her mutilation, ran weeping to Khar and Dushan and heaped reproaches on their valor; hearing her account they assembled their army and a vast force of fourteen thousand demons charged forward like herds of dark, winged mountains. Ram asked Lakshman to take Sita to safety in a mountain cave, and himself strung his formidable bow and advanced toward the demon army with a smile on his face — like a lion surveying a host of elephants.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

नाक-कान कटने से विकराल रूप हुई शूर्पणखा खर-दूषण के पास जाकर विलाप करने लगी और उनके पौरुष को धिक्कारा; उसकी बात सुनकर राक्षसों ने सेना बनाई और चौदह हजार की विशाल सेना राम की ओर धावी — काले पर्वतों के झुंड की भाँति। राम ने लक्ष्मण को सीता को लेकर पर्वत-कंदरा में जाने को कहा, और स्वयं कठोर धनुष चढ़ाकर राक्षस-दल की ओर मुस्कुराते हुए बढ़े — मानो वनराज सिंह हाथियों की घटा देख रहा हो।

About this verse

This is verse 18 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shurpanakha & Khar-Dushan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 18: naka kana binu bhai bikarara janu — Meaning | VedKosh