
નવરાત્રી ઘટસ્થાપન અને ગરબા વિધિ
નવરાત્રી એ ગુજરાતનું સૌથી મોટું અને સૌથી પ્રિય પર્વ છે। આસો સુદ એકમથી નોમ સુધી નવ રાત્રી માતાજીની આરાધના થાય છે. ઘટસ્થાપના — માટીના ગરબામાં અખંડ દીવો પ્રગટાવી માતાજીનું આવાહન કરવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં ગરબા રમવાની પરંપરા સદીઓ જૂની છે — ગરબો (છિદ્રોવાળો માટીનો ઘડો) પ્રજ્વલિત દીવા સાથે વચ્ચે મૂકાય છે, અને ભક્તો ગોળ ફરતાં તાળીઓ અને ગરબી ગાય છે.
આસો સુદ એકમ — નોમ (સપ્ટેમ્બર-ઑક્ટોબર)
પ્રતિપદા તિથિ, અભિજિત મુહૂર્ત (સવારે ૧૧:૩૦–૧૨:૧૫)
Puja Samagri (Items Required)
- માટીનો ગરબો (છિદ્રોવાળો)
- અખંડ દીવો (ઘી/તેલ)
- માતાજીની મૂર્તિ અથવા ફોટો
- જવારા (ઘઉંના દાણા) વાવવા માટે માટી
- નારિયેળ, સોપારી, પાન
- લાલ ચૂંદડી / ઓઢણી
- ચંદન, કુમકુમ, હળદર, અક્ષત
- ફૂલ, માળા, દૂર્વા
- ગરબી ગીત
- ઘંટ, આરતી થાળી, કપૂર
- નૈવેદ્ય: પૂરી, હલવો, ચણા
Puja Procedure — Steps
ઘટસ્થાપના
સ્વચ્છ જગ્યાએ ચોખ્ખું ચોકઠું (બાજોઠ) ગોઠવો. તેના પર લાલ કપડું પાથરો. માટીના ગરબામાં ઘી/તેલનો દીવો પ્રગટાવો — આ અખંડ જ્યોત નવ દિવસ સુધી પ્રજ્વલિત રહેવી જોઈએ. ગરબાની બાજુમાં જવારા (ઘઉંના અંકુર) વાવો.
માતાજીનું આવાહન
માતાજીની મૂર્તિ/ફોટો સ્થાપિત કરો. કુમકુમ, ચંદન, અક્ષત, ફૂલ ચઢાવો. "ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे" મંત્ર જાપ સાથે માતાજીનું આવાહન કરો. નારિયેળ, પાન, સોપારી મૂકો.
રોજિંદી પૂજા — નવ દિવસ
દરરોજ સવાર-સાંજ માતાજીની આરતી ઉતારો. દીવો બુઝાઈ ન જાય તેનું ધ્યાન રાખો. પ્રત્યેક દિવસે નવદુર્ગાના એક સ્વરૂપની વિશેષ પૂજા — શૈલપુત્રીથી સિદ્ધિદાત્રી સુધી. નૈવેદ્ય ધરાવો.
ગરબા / ગરબી
સાંજે ગરબો (છિદ્રવાળો ઘડો) પ્રજ્વલિત દીવા સાથે વચ્ચે મૂકો. ભક્તો ગોળ ફરતાં તાળી, દાંડિયા, અને ગરબી ગીતો ગાતાં ગરબા રમે. "ગરબે ઘૂમે ગોરી" — આ ગુજરાતની આત્મા છે.
હવન / નોમનું પારણું
આઠમ/નોમના દિવસે હવન (યજ્ઞ) કરો. કન્યાપૂજન — ૯ કન્યાઓને ભોજન કરાવો. જવારા (અંકુરિત ઘઉં) ને વિસર્જન કરો. અખંડ દીવાની જ્યોત બુઝાવો.
Main Mantra
ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे । सर्वमंगल मांगल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरी नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
Benefits of this Puja
નવરાત્રી ઘટસ્થાપના અને ગરબાથી માતાજીની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. પરિવારમાં સુખ-શાંતિ, રોગ-નિવારણ, દુષ્ટ શક્તિઓથી રક્ષણ અને મનોકામના પૂર્ણ થાય છે. ગુજરાતમાં ગરબા રમવાનું ભક્તિ-રસનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ મનાય છે.