Skip to content
Kishkindha Kand · Verse 1

Kishkindha Kand Verse 1

किष्किन्धाकाण्ड · मंगलाचरण एवं काशी-महिमा
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
श्री राम चरित मानस
          श्री गणेशाय नमः
        श्री जानकीवल्लभो विजयते
         श्री रामचरितमानस
          ----------
          चतुर्थ सोपान
          (किष्किन्धाकाण्ड)
           श्लोक
कुन्देन्दीवरसुन्दरावतिबलौ विज्ञानधामावुभौ
शोभाढ्यौ वरधन्विनौ श्रुतिनुतौ गोविप्रवृन्दप्रियौ।
मायामानुषरूपिणौ रघुवरौ सद्धर्मवर्मौं हितौ
सीतान्वेषणतत्परौ पथिगतौ भक्तिप्रदौ तौ हि नः ॥ १ ॥
ब्रह्माम्भोधिसमुद्भवं कलिमलप्रध्वंसनं चाव्ययं
श्रीमच्छम्भुमुखेन्दुसुन्दरवरे संशोभितं सर्वदा।
संसारामयभेषजं सुखकरं श्रीजानकीजीवनं
धन्यास्ते कृतिनः पिबन्ति सततं श्रीरामनामामृतम् ॥ २ ॥
सो.  मुक्ति जन्म महि जानि ग्यान खानि अघ हानि कर
जहँ बस संभु भवानि सो कासी सेइअ कस न ॥
जरत सकल सुर बृंद बिषम गरल जेहिं पान किय।
तेहि न भजसि मन मंद को कृपाल संकर सरिस ॥
Roman (IAST)
śrī rāma carita mānasa
          śrī gaṇeśāya namaḥ
        śrī jānakīvallabho vijayate
         śrī rāmacaritamānasa
          ----------
          caturtha sopāna
          (kiṣkindhākāṇḍa)
           śloka
kundendīvarasundarāvatibalau vijñānadhāmāvubhau
śobhāḍhyau varadhanvinau śrutinutau govipravṛndapriyau|
māyāmānuṣarūpiṇau raghuvarau saddharmavarmauṃ hitau
sītānveṣaṇatatparau pathigatau bhaktipradau tau hi naḥ || 1 ||
brahmāmbhodhisamudbhavaṃ kalimalapradhvaṃsanaṃ cāvyayaṃ
śrīmacchambhumukhendusundaravare saṃśobhitaṃ sarvadā|
saṃsārāmayabheṣajaṃ sukhakaraṃ śrījānakījīvanaṃ
dhanyāste kṛtinaḥ pibanti satataṃ śrīrāmanāmāmṛtam || 2 ||
so.  mukti janma mahi jāni gyāna khāni agha hāni kara
jaha~ basa saṃbhu bhavāni so kāsī seia kasa na ||
jarata sakala sura bṛṃda biṣama garala jehiṃ pāna kiya|
tehi na bhajasi mana maṃda ko kṛpāla saṃkara sarisa ||
Simple transliteration
shri rama carita manasa
          shri ganeshaya namah
        shri janakivallabho vijayate
         shri ramacaritamanasa
          ----------
          caturtha sopana
          (kishkindhakanda)
           shloka
kundendivarasundaravatibalau vijnanadhamavubhau
shobhadhyau varadhanvinau shrutinutau govipravrindapriyau
mayamanusharupinau raghuvarau saddharmavarmaum hitau
sitanveshanatatparau pathigatau bhaktipradau tau hi nah  1 
brahmambhodhisamudbhavam kalimalapradhvamsanam cavyayam
shrimacchambhumukhendusundaravare samshobhitam sarvada
samsaramayabheshajam sukhakaram shrijanakijivanam
dhanyaste kritinah pibanti satatam shriramanamamritam  2 
so.  mukti janma mahi jani gyana khani agha hani kara
jaha~ basa sambhu bhavani so kasi seia kasa na 
jarata sakala sura brimda bishama garala jehim pana kiya
tehi na bhajasi mana mamda ko kripala samkara sarisa 
Meaning (English)

The Kishkindha Kand opens with an invocation in which Goswami Tulsidas praises the two Raghu princes — beautiful as jasmine-blossoms and blue lotuses, immensely powerful, abodes of divine wisdom, beloved of cows and Brahmins, praised in the Vedas, and clad in the armour of righteousness while searching for Sita in the forest. The second shloka declares that those who continuously drink the nectar of Sri Ram's name — born from the ocean of Brahma, destroyer of Kali-age impurities, and graced by Lord Shambhu's moon-like face — are truly blessed. The closing sortha glorifies Kashi as the city of liberation where Shiva and Parvati dwell, and asks why anyone would fail to worship Shankara, who alone was compassionate enough to drink the most terrible poison for the welfare of all.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

किष्किन्धाकाण्ड के मंगलाचरण में गोस्वामी तुलसीदास उन दोनों रघुवरों की वन्दना करते हैं जो कुन्द-पुष्प और इन्दीवर (नीलकमल) के समान सुन्दर, अत्यन्त बलशाली और विज्ञान के धाम हैं। वे श्रुति-स्तुत, गो-विप्र के प्रिय, माया से मनुष्य-रूप धारण करने वाले रघुकुलश्रेष्ठ हैं, जो सद्धर्म की रक्षा के लिए सीता की खोज में वन-मार्ग पर चल रहे हैं। दूसरे श्लोक में कहा गया है कि जो ब्रह्मसमुद्र से उत्पन्न, कलि-मल को नष्ट करने वाले और श्रीशम्भु के मुख-चन्द्र से सुशोभित राम-नाम-अमृत को निरन्तर पीते हैं, वे धन्य और कृतार्थ हैं। अन्त में सोरठा में काशी की महिमा बताते हुए कहा है कि जहाँ शिव-पार्वती निवास करते हैं वह काशी मुक्ति का द्वार है, और जिन शंकर ने विषम विष पिया वे ही सबसे अधिक कृपालु हैं — ऐसे शंकर का भजन क्यों न किया जाए।

About this verse

This is verse 1 of 33 in Kishkindha Kand (किष्किन्धाकाण्ड), from the section “Mangalacharan & Kashi Mahima” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Kishkindha Kand Verse 1: shri rama carita manasa shri ganeshaya — Meaning | VedKosh