Skip to content
← Pooja Vidhi
कुलदेवता, इष्टदेवता, स्थानीय देवता

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली

Last updated: 14 June 2026

जागर गढ़वाल की सबसे प्राचीन अर पवित्र आध्यात्मिक परम्परा छ। ये एक रात भर चलने वालो आनुष्ठानिक जागरण छ जिसमा जगरिया (गायक) ढोल-दमाऊ की थाप मा देवता कू आवाहन करदो छ अर डंगरिया (माध्यम) मा देवता प्रकट हूंदा छ। जागर मा पांडव गाथा, नंदा देवी, भैरव, काल भैरव जस देवतों की कथा गाई जान्दी छ। ये गढ़वाल को अनूठो सांस्कृतिक विरासत छ।

Occasion

किसी भी शुभ अवसर, संकट निवारण, या देवता की इच्छा से

Muhurat

रात्रि — सूर्यास्त के बाद से प्रातः तक

Puja Samagri (Items Required)

  • ढोल-दमाऊ (पारम्परिक वाद्य)
  • थाली अर कांसे का लोटा
  • धूप, अगरबत्ती, कपूर
  • घी का दीपक (अखंड)
  • नैवेद्य (फल, मिठाई, नारियल)
  • चावल, फूल, रोली, हल्दी
  • जल कलश
  • पत्ते (भोजपत्र या तुलसी)

Puja Procedure — Steps

Step 1

स्थान की शुद्धि

जागर वालो स्थान कू गोबर से लीपो अर गंगाजल छिड़को। दीपक जलाओ, धूप लगाओ। ढोल-दमाऊ की जगह तय करो। बीच मा चौकी या आसन रखो जहां देवता प्रकट हूंदा।

Step 2

जगरिया को आह्वान

जगरिया (मुख्य गायक) ढोल-दमाऊ की थाप मा कुलदेवता अर इष्टदेवता को आह्वान शुरू करदो छ। पांडव कथा, नंदा देवी, भैरव नाथ की गाथा गाई जान्दी छ। स्वर धीमे से तेज़ हूंदो जान्दो छ।

Step 3

डंगरिया मा देवता आना

जब जगरिया को स्वर तेज़ हूंदो छ तो डंगरिया (माध्यम) कांपण लगदो छ — ये देवता के प्रकट होने को संकेत छ। डंगरिया मा देवता बोलदा छ, समस्या को समाधान बतांदा छ, आशीर्वाद देंदा छ।

Step 4

प्रश्न अर समाधान

उपस्थित लोग देवता से प्रश्न पूछी सकदन — स्वास्थ्य, फसल, परिवार, यात्रा के बारे मा। डंगरिया के माध्यम से देवता उत्तर देंदा छ। ये बड़ा पवित्र अर गोपनीय माना जान्दो छ।

Step 5

जागर समापन

प्रातःकाल जगरिया शांत स्वर मा विदाई गीत गांदो छ। डंगरिया धीरे-धीरे सामान्य हूंदो छ। देवता कू विदाई दिया जान्दो छ। प्रसाद बांटो अर सबकू भोजन कराओ।

Main Mantra

ओ देवता जागो, जागो मेरा देवता,
ढोल दमाऊ की थाप मा आजा,
डंगरिया कू छू जा, अपणा दर्शन दे जा।
जागर लगी छ तेरी, देवभूमि बुलांदी छ।

Benefits of this Puja

जागर से देवता को प्रत्यक्ष आशीर्वाद, समस्यायों को समाधान, मानसिक शांति, कुल-परम्परा को संरक्षण अर सामुदायिक एकता हूंदी छ। ये गढ़वाल की जीवंत विरासत छ।

Important Notes

• जागर केवल अनुभवी जगरिया से ई कराओ — खुद मत करो। • डंगरिया कू सम्मान दियो — उसमा देवता प्रकट हूंदा छ। • जागर की बातें गोपनीय रखो — बाहर मत बताओ। • रात भर दीपक जलता रहणा चाहिए — बुझने मत दियो। • ढोल-दमाऊ बिना जागर अधूरो छ।

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली कब की जाती है और शुभ मुहूर्त क्या है?

किसी भी शुभ अवसर, संकट निवारण, या देवता की इच्छा से — रात्रि — सूर्यास्त के बाद से प्रातः तक

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली के लिए कौन-सी पूजा सामग्री चाहिए?

ढोल-दमाऊ (पारम्परिक वाद्य), थाली अर कांसे का लोटा, धूप, अगरबत्ती, कपूर, घी का दीपक (अखंड), नैवेद्य (फल, मिठाई, नारियल), चावल, फूल, रोली, हल्दी, जल कलश, पत्ते (भोजपत्र या तुलसी)

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली में कौन-सा मंत्र जपा जाता है?

ओ देवता जागो, जागो मेरा देवता, ढोल दमाऊ की थाप मा आजा, डंगरिया कू छू जा, अपणा दर्शन दे जा। जागर लगी छ तेरी, देवभूमि बुलांदी छ।

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली करने से क्या लाभ मिलते हैं?

जागर से देवता को प्रत्यक्ष आशीर्वाद, समस्यायों को समाधान, मानसिक शांति, कुल-परम्परा को संरक्षण अर सामुदायिक एकता हूंदी छ। ये गढ़वाल की जीवंत विरासत छ।

What to do next

Related Spiritual Reading

← View all Pooja Vidhis

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All →

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following. Not medical, legal or financial advice.

जागर (जागरण) विधि — गढ़वाली — Complete Guide | VedKosh