छठ पूजा मिथिला (दरभंगा, मधुबनी, सहरसा) का "महापर्व" है — मैथिल समुदाय का सबसे पवित्र एवं कठिन व्रत। चार दिवसीय अनुष्ठान: (1) नहाय-खाय, (2) लोहण्डा/खरना, (3) सन्ध्या अर्घ्य (डूबते सूर्य को अर्घ्य), (4) उषा अर्घ्य (उगते सूर्य को अर्घ्य)। ठेकुआ एवं कसार — विशेष स्थानीय चावल से बने प्रसाद। नदी/तालाब के घाट पर अरिपन (भूमि चित्रकला) बनाई जाती है। "ओरियान" (पूजा तैयारी क्षेत्र) — स्वच्छ, सात्विक वातावरण अनिवार्य। 36 घण्टे का निर्जला व्रत।
Occasion
कार्तिक शुक्ल षष्ठी — चार दिवसीय महापर्व (अक्टूबर–नवम्बर)
Muhurat
सन्ध्या अर्घ्य — सूर्यास्त; उषा अर्घ्य — सूर्योदय
Puja Samagri (Items Required)
9 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1नहाय-खाय
चरण 1 विधि
प्रथम दिन — व्रती नदी/तालाब में शुद्धि स्नान करें। घर की सम्पूर्ण सफ़ाई। कद्दू-भात या चने की दाल का भोजन — केवल सात्विक। ओरियान (पूजा क्षेत्र) तैयार करें।
Step 2लोहण्डा/खरना
चरण 2 विधि
द्वितीय दिन — सन्ध्या को सूर्य देव को खीर-रोटी का भोग लगाएँ। व्रती खीर-रोटी ग्रहण करें। इसके बाद 36 घण्टे का निर्जला व्रत प्रारम्भ।
Step 3सन्ध्या अर्घ्य
चरण 3 विधि
तृतीय दिन सन्ध्या — दउरा में ठेकुआ, कसार, फल, गन्ना सजाएँ। घाट पर अरिपन बनाएँ। व्रती जल में खड़े होकर डूबते सूर्य को अर्घ्य दें। "ॐ सूर्याय नमः" — परिवार सहित।
Step 4उषा अर्घ्य
चरण 4 विधि
चतुर्थ दिन प्रातः — उगते सूर्य को अर्घ्य। व्रती पुनः जल में खड़े होकर सूर्योदय पर अर्घ्य दें। "छठी मैया की जय!" व्रत तोड़ें — प्रसाद वितरण।
Main Mantra
ॐ सूर्याय नमः ।
ॐ छठी मैया की जय ।
ॐ आदित्याय नमः ।
Benefits of this Puja
सूर्य देव-छठी मैया आशीर्वाद, सन्तान सुख, परिवार स्वास्थ्य, मिथिला सांस्कृतिक पहचान, आत्म-शुद्धि।
Important Notes
• छठ = मिथिला का महापर्व — सबसे पवित्र व्रत।
• 36 घण्टे निर्जला व्रत — अत्यन्त कठोर।
• ठेकुआ + कसार = मिथिला विशेष प्रसाद।
• अरिपन = घाट पर भूमि चित्रकला — मिथिला शैली।
• ओरियान = पूजा तैयारी क्षेत्र — स्वच्छता अनिवार्य।
बेर-बेर पुछल जाएबला प्रश्न
छठ पूजा विधि (मिथिला — मैथिल परम्परा) कहिया कएल जाइत अछि आ शुभ मुहूर्त की अछि?
कार्तिक शुक्ल षष्ठी — चार दिवसीय महापर्व (अक्टूबर–नवम्बर) — सन्ध्या अर्घ्य — सूर्यास्त; उषा अर्घ्य — सूर्योदय
छठ पूजा विधि (मिथिला — मैथिल परम्परा) लेल कोन पूजा सामग्री चाही?
दउरा (बाँस की टोकरी), सूप (छाज), ठेकुआ (गेहूँ-गुड़ प्रसाद), कसार (चावल-गुड़ लड्डू), गन्ना, केला, नारियल, हल्दी, सिन्दूर, घी का दीपक, चावल, फल, मौसमी सब्ज़ियाँ, दूध, जल कलश
छठ पूजा विधि (मिथिला — मैथिल परम्परा) मे कोन मंत्र जपल जाइत अछि?
ॐ सूर्याय नमः ।
ॐ छठी मैया की जय ।
ॐ आदित्याय नमः ।
छठ पूजा विधि (मिथिला — मैथिल परम्परा) करबा सँ की लाभ भेटैत अछि?
सूर्य देव-छठी मैया आशीर्वाद, सन्तान सुख, परिवार स्वास्थ्य, मिथिला सांस्कृतिक पहचान, आत्म-शुद्धि।