गुरु स्तोत्र

गुरु अष्टकम्

आदि शंकराचार्य विरचित — गुरुवार पाठ हेतु विशेष

"ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्" — इस अष्टक की एकमात्र पुकार है: गुरु के चरणों में मन लगाओ।
श्लोक 1
शरीरं सुरूपं तथा वा कलत्रं
यशश्चारु चित्रं धनं मेरुतुल्यम्।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

सुंदर शरीर, योग्य पत्नी, अच्छी कीर्ति, मेरु के समान धन — यदि मन गुरु के चरण-कमलों में नहीं लगा, तो इन सबका क्या प्रयोजन?

श्लोक 2
कलत्रं धनं पुत्रपौत्रादिसर्वं
गृहं बान्धवाः सर्वमेतद्धि जातम्।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

पत्नी, धन, पुत्र-पौत्र, घर, बंधु-बांधव — यह सब तो उत्पन्न हो ही जाते हैं। यदि मन गुरु के चरणों में नहीं लगा, तो सब व्यर्थ है।

श्लोक 3
षट्कर्मनिष्ठो द्विजो ब्रह्मकर्म
स्वदेशे सुदेशे ज्ञातिः सुशास्त्रम्।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

षट्कर्म में निष्ठावान ब्राह्मण, स्वदेश में ख्यातिप्राप्त, शास्त्र-ज्ञाता — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं, तो क्या लाभ?

श्लोक 4
अनेकाश्रमे वर्तते श्रमेण
विविक्तस्थाने वसतिर्वनान्ते।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

अनेक आश्रमों में कठोर तप, एकांत वन-वास — यदि मन गुरु के चरण-कमलों में नहीं लगा, तो यह सब व्यर्थ है।

श्लोक 5
सुगन्धे सुपुष्पे सुपत्रे सुवर्णे
सुवेशे सुवास्तव्यमात्मप्रदाने।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

सुगंध, सुंदर फूल, सोना, सुंदर वस्त्र, उत्तम निवास — सब अर्पण करने पर भी यदि मन गुरु में नहीं, तो व्यर्थ।

श्लोक 6
सुतीर्थे सुस्नाते विमलाभिषेके
सुदेवे सुतर्पणे जपे होमकर्मे।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

पवित्र तीर्थ में स्नान, देव-तर्पण, जप, होम — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं लगा, तो सब व्यर्थ।

श्लोक 7
न योगे न सांख्ये न भक्तौ न मोक्षे
न शास्त्रे न दाने न वाचि स्मृतौ वा।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

योग, सांख्य, भक्ति, मोक्ष, शास्त्र, दान — किसी में भी नहीं यदि मन गुरु-चरण में नहीं लगा।

श्लोक 8
अनर्घ्यं तदर्घ्यं सुवर्णं सुशुद्धं
सुगन्धि सुधूपं सुदीपं सुनैवेद्यम्।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे
ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥

अमूल्य अर्घ्य, शुद्ध सोना, उत्तम धूप-दीप, उत्तम नैवेद्य — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं, तो सब व्यर्थ।

गुरु अष्टकम् — आदि शंकराचार्य रचित | वेदकोश | VedKosh