गुरु स्तोत्र
गुरु अष्टकम्
आदि शंकराचार्य विरचित — गुरुवार पाठ हेतु विशेष
श्लोक 1
शरीरं सुरूपं तथा वा कलत्रं यशश्चारु चित्रं धनं मेरुतुल्यम्। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
सुंदर शरीर, योग्य पत्नी, अच्छी कीर्ति, मेरु के समान धन — यदि मन गुरु के चरण-कमलों में नहीं लगा, तो इन सबका क्या प्रयोजन?
श्लोक 2
कलत्रं धनं पुत्रपौत्रादिसर्वं गृहं बान्धवाः सर्वमेतद्धि जातम्। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
पत्नी, धन, पुत्र-पौत्र, घर, बंधु-बांधव — यह सब तो उत्पन्न हो ही जाते हैं। यदि मन गुरु के चरणों में नहीं लगा, तो सब व्यर्थ है।
श्लोक 3
षट्कर्मनिष्ठो द्विजो ब्रह्मकर्म स्वदेशे सुदेशे ज्ञातिः सुशास्त्रम्। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
षट्कर्म में निष्ठावान ब्राह्मण, स्वदेश में ख्यातिप्राप्त, शास्त्र-ज्ञाता — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं, तो क्या लाभ?
श्लोक 4
अनेकाश्रमे वर्तते श्रमेण विविक्तस्थाने वसतिर्वनान्ते। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
अनेक आश्रमों में कठोर तप, एकांत वन-वास — यदि मन गुरु के चरण-कमलों में नहीं लगा, तो यह सब व्यर्थ है।
श्लोक 5
सुगन्धे सुपुष्पे सुपत्रे सुवर्णे सुवेशे सुवास्तव्यमात्मप्रदाने। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
सुगंध, सुंदर फूल, सोना, सुंदर वस्त्र, उत्तम निवास — सब अर्पण करने पर भी यदि मन गुरु में नहीं, तो व्यर्थ।
श्लोक 6
सुतीर्थे सुस्नाते विमलाभिषेके सुदेवे सुतर्पणे जपे होमकर्मे। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
पवित्र तीर्थ में स्नान, देव-तर्पण, जप, होम — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं लगा, तो सब व्यर्थ।
श्लोक 7
न योगे न सांख्ये न भक्तौ न मोक्षे न शास्त्रे न दाने न वाचि स्मृतौ वा। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
योग, सांख्य, भक्ति, मोक्ष, शास्त्र, दान — किसी में भी नहीं यदि मन गुरु-चरण में नहीं लगा।
श्लोक 8
अनर्घ्यं तदर्घ्यं सुवर्णं सुशुद्धं सुगन्धि सुधूपं सुदीपं सुनैवेद्यम्। मनश्चेन्न लग्नं गुरोरंघ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्॥
अमूल्य अर्घ्य, शुद्ध सोना, उत्तम धूप-दीप, उत्तम नैवेद्य — यदि मन गुरु के चरणों में नहीं, तो सब व्यर्थ।